De Schijf van Vijf

De Schijf van Vijf bestaat bijna zestig jaar en is nog lang niet versleten. Want bijna iedereen kent de naam. Een korte rondgang door dit hulpmiddel bij uitstek om goed en gezond te eten.

In 1953 werd de Schijf van Vijf geïntroduceerd door het Voorlichtingsbureau voor de Voeding in Nederland. Dat was een overheidsorgaan dat in 2000 opging in het Voedingscentrum. De Schijf van Vijf werd ingezet als hulpmiddel om Nederlanders voorlichting te geven over goed en gezond eten. Onze landgenoten kregen het advies elke dag iets te eten uit elk van de vijf vakken. Daarnaast werd aanbevolen zuinig te zijn met gebruik van vet en suiker.
De Schijf van Vijf werd een begrip. In 1976 kende 63% van de bevolking hem. Mede omdat de naam zo goed in het gehoor lag.

Nieuwe schijf
Door voortschrijdend inzicht werd de Schijf van Vijf in 1981 vervangen door de Maaltijdschijf. Die had vier vakken. Op zijn beurt werd die in 1991 opgevolgd door de Voedingswijzer. De Maaltijdschijf en Voedingswijzer sloegen echter bij lange na niet zo aan bij het publiek als de aloude Schijf van Vijf. Dat was een van de redenen waarom eind 2004 de Schijf van Vijf weer van stal werd gehaald. Met een wat andere inhoud. Andere voeding op een oud en vertrouwd bord.
De nieuwe Schijf van Vijf geeft naast vijf groepen voedingsmiddelen in de vakken ook vijf aanbevelingen, de vijf regels.

De vakken en de regels
De Schijf van Vijf bestaat uit vijf regels en vijf vakken. De vijf regels zijn eigenlijk een soort gezondheidstips. In de vijf vakken staan de voedingsmiddelen vermeld. Als u elke dag uit elk vak wat eet en rekening houdt met hoeveel u per dag mag hebben, legt u de basis voor een gezond eetpatroon en een gezond gewicht.

De vijf regels

1. Eet gevarieerd
Geen enkel voedingsmiddel bevat alle voedingsstoffen in voldoende mate. Als u gevarieerd eet, krijgt u alle stoffen binnen die u nodig heeft.

2. Eet niet te veel en beweeg
Om op een gezond gewicht te blijven, is het belangrijk gevarieerd en gezond te eten, niet te veel calorieën te gebruiken en veel te bewegen. Een gezond lichaamsgewicht verkleint de kans op chronische ziekten. Iemand die te zwaar is, heeft meer kans op hart- en vaatziekten, diabetes en bepaalde vormen van kanker. Niet te veel eten betekent ook zuinig zijn met zout en matig met alcohol.

3. Minder verzadigd vet
Verzadigde vetten vergroten het risico op hart- en vaatziekten. Vet heeft u echter wel nodig. Het bevat vitaminen en zorgt voor energie. Kies daarom zo veel mogelijk voor onverzadigde vetten zoals halvarine, plantaardige oliën en vloeibaar bak- en braadvet. In vis zitten gezonde vetzuren. Daarom wordt geadviseerd twee keer per week een bordje met vis op tafel te zetten, waarvan tenminste één keer een vette vis.

4. Veel groente, fruit en brood
Eet voldoende groente, fruit en brood. Dit zijn vezelrijke voedingsmiddelen. Daarom bevatten ze relatief weinig calorieën en veel voedingsstoffen. U eet er dus niet snel te veel van. Dit is belangrijk voor mensen die letten op hun gewicht. Bovendien verkleint u het risico op chronische ziekten als veel groente en fruit eet.

5. Veilig
Ons voedsel is nog nooit zo veilig geweest als tegenwoordig, maar honderd procent veilig voedsel bestaat niet. Bacteriën liggen altijd op de loer. Thuis bent u zelf verantwoordelijk voor die veiligheid. Met enkele eenvoudige maatregelen kunt u uw voedsel thuis hygiënisch houden en daarmee het risico op een voedselinfectie of –vergiftiging verkleinen of voorkomen.

De vijf vakken
Eet elke dag wat uit elk vak.

1. Groente en fruit
Belangrijk vanwege: vitamines, zoals vitamine C en foliumzuur, mineralen zoals kalium, vezels en bioactieve stoffen.

2. Brood, (ontbijt)granen, aardappelen, rijst, pasta en peulvruchten
Belangrijk vanwege: koolhydraten, eiwit, vezels, B-vitamines en mineralen zoals ijzer.

3. Zuivel, vlees(waren), vis, ei en vleesvervangers

Belangrijk vanwege: eiwit, mineralen zoals ijzer en calcium, B-vitamines en visvetzuren.

4. Vetten en olie
Belangrijk vanwege: vitamine A, D en E en essentiële vetzuren.

5. Dranken
Belangrijk vanwege het water.

Extra’s
Naast de voedingsmiddelen in de vakken van de Schijf van Vijf zijn er andere producten die niet zo belangrijk zijn voor ons lichaam, ja zelfs ongezond kunnen zijn. Zeker als u er veel van eet. Sauzen, snacks, koek, snoep en gebak horen daartoe. Dit zijn de ‘extra’s’ in de Schijf van Vijf. Ze leveren vaak veel calorieën in de vorm van vet en/of toegevoegde suikers.

Zie ook: www.voedingscentrum.nl