Uit A&G 15 Mijn vader had de wind mee

Het eerste wat een mensenkind doet als het uit de geborgenheid van de moederschoot arriveert in een kille wereld vol verblindend licht, is huilen. En als het niet huilt, schroomt de arts of verloskundige niet de hummel bij de benen op te tillen en een stevige mep op zijn onderste wangetjes te verkopen. Er dient immers gehuild te worden. Huilen is een teken van leven.

Het eerste lachje komt pas later. Ik heb mij eens laten vertellen dat een baby alles ondersteboven ziet en zich daarom slap lacht. Ik kan het me voorstellen. Vaders, moeders, oma's, tantes die over de wieg hangen, gekke postzegels trekken en daarbij oerwoudgeluiden maken, moeten voor de kleine wel een bron van onuitputtelijke pret opleveren! Lach en traan spelen een belangrijke rol in de gezondheid. Wij staan daar te zelden bij stil.

In een blad dat elke zondagochtend ongevraagd in mijn brievenbus ploft, las ik een artikeltje over een arts die patiënten geneest met een bijzondere en toch zo voor de hand liggende therapie: lachen! Dat vond en vind ik nou een geneesheer naar mijn hart! Zijn naam en adres werden in het artikeltje vermeld, en dat maakte mij weer wantrouwig. "Nooit van gehoord!" zeggen ze als je verder zoekt. Ik nam de moeite het telefoonboek te raadplegen. Tot mijn verbazing en vreugde trof ik hem aan in de eindeloze kolommen van de PTT.

De vrolijke dokter drijft een centrum tot bevordering van het lachen. Ik wens hem alle succes van de wereld toe, ofschoon hij aan mij geen klandizie zal hebben: ik geniet van elke dag die mij wordt gegeven, dus ik lach al! Ik ben ijdel genoeg om terloops mijn kostwinning ter sprake te brengen: het schrijven van boeken waarmee ik de mensheid tracht te amuseren. Dat is geen gemakkelijke taak. Iedere komiek - tegenwoordig heet zo iemand entertainer - weet, dat er niets moeilijkers bestaat dan mensen aan het lachen te brengen. De ware entertainer is des te groter naarmate hij zich beperkt. Ik bedoel: het is een klein kunstje de lachers op je hand te krijgen met behulp van dubbelzinnigheden, platheden, onderbroekenlol, dijenkletserij en "geestig" zijn ten koste van anderen. Gezonde humor brengen, ik geef het je te doen! Des te moeilijker omdat geen twee mensen hetzelfde zijn. De een lacht zich te pletter om iets waar een ander ijskoud bij blijft. De grandioze flimkomiek Buster Keaton wierf miljoenen lachers door zelf altijd strak in de plooi te blijven!

"Lach je gezond," adviseert de medicus uit het zondagsblad. "Lachen is niet alleen gezond, maar heeft ook een genezende invloed." Lieve mensen, ik weet net zo goed als u: er valt in dit tranendal vaak bijzonder weinig te lachen! Menigeen begint de dag met een glimlach, doch eindigt er zelden mee. Je hoeft het ochtendblad maar op te slaan, nietwaar? Dat het op Moeder Aarde zo'n trieste bende is, hebben we domweg aan ons zelf te wijten. De wereld is ons gegeven met de bedoeling dat wij er iets moois van zouden maken. Dat is dus jammerlijk mislukt. Hele volksstammen worden nog altijd onderdrukt en weten slechts op de been te blijven door de onoverwinnelijke kracht van de humor. In benarde omstandigheden bloeit de humor op.

"De meest verspeelde dag is die waarop men niet heeft gelachen," schreef Sebastian Chamfort, de geestige Franse schrijver uit de achttiende eeuw. Hij bedoelde daar niet mee dat men de ganse dag moet lachen, want dan kon er weleens een schroefje loszitten in onze schedel. Het zou al te gek zijn als de geleerden geen onderzoekingen deden op het gebied van lachen en schreien. Uit die onderzoekingen is gebleken dat optimisten in de regel langer (en in elk geval gelukkiger!) leven dan pessimisten. Wereldberoemd is de gapende kloof tussen deze twee rassen. "Wat een pest, die mist," zegt de pessimist. "Kom, die trekt wel op, die mist," zegt de optimist. De zwartkijker noemt een aangesproken fles wijn "half leeg"; zijn zonnige tegenpool noemt hem "half vol".

Lachen is het lied dat de lasten van het leven verlicht. Instanties die zich bezighouden met de gezondheidszorg, mochten best wat meer aandacht besteden aan de heilzame werking van het lachen. Een glimlach kost niks, maar levert vaak heel veel op. Hoe verkwikkend werkt de glimlach van een vriendelijke man of vrouw achter een naargeestig loket! Lachen en schreien zijn vormen van genade en liggen dichter bij elkaar dan men oppervlakkig zou denken. Mag ik dat illustreren met een persoonlijke ervaring? Nooit zal ik vergeten hoe mijn vader afscheid nam van ons. Hij was een man die de humor tot zijn levensstijl had weten te maken, hoewel de zorg voor zijn grote gezin hem soms weinig aanleiding gaf tot lachen.

Bij zijn heengaan zaten wij, moeder, zonen en dochters om zijn ziekbed geschaard. Moeder huilde, wij allen huilden. Buiten was het naargeestig weer, het stormde. Toen gebeurde er iets wonderbaarlijks. Mijn vader opende de ogen, keek de kring rond en zei: "Jullie hoeven niet te schreien!" Even was het stil. Toen jankte de wind in de schoorsteen. "Horen jullie dan niet dat ik de wind mee heb?" vroeg vader met een nauw merkbare glimlach. Het waren zijn laatste woorden.

Wij moesten lachen, of wij wilden of niet. Lachen bij het heengaan van een dierbare vader! Op de grens van leven en dood had hij ons een kostbare levensles meegegeven...

Toon Kortooms