Hermanus Boerhaave

Hermanus Boerhaave (1668-1738) was arts, anatoom, botanicus, scheikundige en onderzoeker. De Nederlander was één van de bekendste Europeanen en beroemd tot in China. Een brief geadresseerd aan “Boerhaave Europa” kreeg hij gewoon thuisbezorgd.

Hermanus werd op oudejaarsdag 1668 geboren in Voorhout. Zijn moeder overleed toen hij vier jaar was. Zijn vader, een dominee, hertrouwde twee jaar later. Als jongen van twaalf kreeg Hermanus een zweer aan zijn linkerdij. Die bleek hardnekkig. Na vele pijnlijke behandelingen van de nodige artsen ging die pas op zijn zeventiende weg. Dat wakkerde vermoedelijk zijn belangstelling voor de geneeskunde aan. En als gevolg van deze ervaringen wist hij later veel begrip op te brengen voor het lijden van zijn patiënten.

Reis naar Harderwijk
Op de Latijnse school haalde Hermanus hoge cijfers en was hij de beste van de klas. In 1682 overleed zijn vader. Plotseling. Hij liet zijn tweede vrouw en haar negen kinderen nauwelijks iets achter. Met financiële steun van weldoeners kon Boerhaave filosofie, theologie en wiskunde studeren aan de universiteit van Leiden. Nadat hij in 1690 was gepromoveerd, volgde hij colleges geneeskunde en hiervoor haalde hij in 1693 zijn bul in Harderwijk. Omdat dat in het Zuiderzeestadje goedkoper was en Boerhaave was tamelijk arm in die tijd. Hij zou in zijn leven nooit meer verder reizen dan Harderwijk. Hij bleef liever in de buurt van Leiden. Na zijn promotie vestigde hij zich daar als arts en binnen een mum van tijd had hij een bloeiende praktijk.

Peter de Grote
In 1701 werd hij benoemd tot lector geneeskunde aan de Leidse universiteit en in 1714 tot rector magnificus. Hij doceerde niet alleen uit een boekje, maar ging met zijn studenten naar het bed van patiënten. Dat was zeer vernieuwend voor die tijd. Daarnaast hechtte hij er grote waarde aan om met zijn leerlingen de doodsoorzaak vast te stellen. Daarmee kon hij het verband vinden tussen klachten en lichamelijke afwijkingen. Zo ontdekte hij bijvoorbeeld dat heftig braken kon worden veroorzaakt door een scheur in de slokdarm. Dit staat in de huidige leerboeken vermeld als het syndroom van Boerhaave. Door dit werk werd hij een van de bekendste Europeanen van zijn tijd. Zelfs tsaar Peter de Grote kwam in 1715 voor advies bij hem aankloppen. Om vijf uur ‘s ochtends.

Vernieuwend onderwijs
Zijn wetenschappelijke onderzoeksmethoden en zijn manier van lesgeven trokken studenten van heinde en ver aan. Zij namen op hun beurt zijn onderwijsmethoden weer mee terug naar hun vaderland. Daardoor werd het geneeskundig onderwijs in veel Europese landen en steden hervormd naar het voorbeeld van Boerhaave.
Vanaf 1718 bekleedde Boerhaave in Leiden drie leerstoelen. Geneeskunde, chemie en botanie. Daarnaast was hij directeur van de Hortus Botanicus. Toen hij in 1722 ziek werd, besloot hij het rustiger aan te doen. Na een langdurig en pijnlijk ziekbed overleed Boerhaave uiteindelijk in 1738. Hij werd in de Pieterskerk in Leiden begraven.