Waar komen tanden en kiezen vandaan

Bij ieder mens vindt de ontwikkeling van het gebit op exact dezelfde wijze plaats. Van melkgebit naar echte tanden en kiezen en dat begint al in de baarmoeder

De ontwikkeling van het melkgebit begint in de vijfde maand van de zwangerschap. Terwijl het kindje nog lekker warm in de baarmoeder ligt, vormen zich twintig tanden en kiezen, die na de geboorte nog even in de kaken verborgen blijven. Als de baby zes of zeven maanden is, breken eerst de twee middelste snijtanden in de onderkaak door. Daarna volgen de twee grote snijtanden in het bovengebit, dan boven en onder vier zijsnijtanden, twee kiezen boven en twee kiezen beneden, vervolgens de vier hoektanden en ten slotte nog vier kiezen achterin (boven, onder, links en rechts).

Het doorbreken van deze ‘elementen’ kan pijnlijk zijn. Het kind heeft vaak rode wangetjes, het is wat koortsig, huilerig en hangerig en het kwijlt veel. Een koude bijtring kan helpen.

Als het kind ongeveer tweeënhalf jaar is, is het melkgebit compleet. De belangrijkste functie ervan is ruimte vrij te houden voor de latere blijvende tanden en kiezen. Als die al meteen na de geboorte zouden doorkomen, zouden ze door de groei van de kaak in de verdrukking komen. Het melkgebit is tevens belangrijk voor de ontwikkeling van de spraak. En het kind kan er natuurlijk mee bijten en kauwen.

Wisselen
Het wisselen begint als kinderen vijf of zes jaar zijn. De wortels van de melktanden en –kiezen lossen op, waardoor de tandjes en kiesjes los gaan zitten en er uitvallen, waarna de onderliggende tand of kies kan uitgroeien tot een blijver. In deze periode zitten er in de mond zowel melk- als blijvende tanden en kiezen. Dit wordt het melkgebit genoemd. Het eerste blijvende gebitselement dat doorkomt, is de grote kies. Dat gebeurt achter het melkgebit, zonder dat er eerst een melkkies uitgaat. Dit is dus een nieuwkomer. Ook de andere grote kiezen hebben geen melkvoorganger.

Het totale wisselproces vindt plaats tussen het vijfde en dertiende levensjaar. Het verloopt overigens niet altijd volgens het boekje. Soms gaat er al voor het vijfde jaar een tandje uit en duurt het jaren voor de vervanger doorkomt, soms begint een kind pas op zijn achtste te wisselen. Er kan ook een nieuwe tand of kies doorbreken, terwijl de voorganger nog vast zit. U kunt uw tandarts vragen er eens naar te kijken. Opmerkelijk is dat meisjes tussen tien en dertien jaar sneller wisselen dan jongens van die leeftijd. Dit komt doordat meisjes in die periode sneller groeien, waardoor ze ongeveer een jaar eerder uitgewisseld zijn.

Het gebeurt ook wel dat blijvende tanden scheef of met een paar tegelijk doorbreken. Hierdoor kan het lijken dat er teveel tanden en kiezen in het mondje zijn. Dat heeft te maken met de nog niet volgroeide kaak. Vaak komt het vanzelf goed naarmate de kaak doorgroeit. Gebeurt dit niet, dan kan het gebit worden rechtgezet met een beugel.

Verstandskiezen
Na de puberteit, tussen de 17 en 21 jaar, breken helemaal achterin de mond de verstandskiezen door. Het zijn er maximaal vier. Bij een kwart van de mensen ontbreken een of meer verstandskiezen. Hoewel de naam het suggereert, hebben ze niets met iemands verstandelijke vermogens te maken. De periode waarin ze doorkomen, valt samen met het volwassen en dus verstandiger worden (het verstand komt met de jaren), vandaar de naam ‘verstandskies’.

De verstandskiezen hebben vrijwel nooit een functie. Ze staan ook zelden mooi in de rij, ze zitten een naastgelegen kies soms in de weg en ze zijn doordat ze zo ver achterin de mond zitten moeilijk schoon te houden. Als gevolg hiervan kunnen ontstekingen, gaatjes en tandvleesproblemen ontstaan, met het gevaar dat ook de rest van het gebit wordt aangetast. Dit proces voltrekt zich langzaam en ongemerkt. Omdat de verstandskiezen zo ver achterin en vaak ook nog eens half onder het tandvlees zitten, is controle door de tandarts of mondhygiënist niet goed mogelijk. Meestal worden ze daarom uit voorzorg verwijderd. Na de verstandskiezen komen er geen kiezen of tanden meer bij in de mond. U raakt ze nu hoogstens kwijt.